Molenaar Harrie Smits in de molen Johanna Elisabeth aan de Molenhuisweg in Vlierden. (Foto: Marius van Deursen)

Vlierden viert Koningsdag rond 175-jarige molen Johanna Elisabeth

donderdag 25 april 2019 - 11:13|

 VLIERDEN - Dit jaar wordt haar 175ste verjaardag gevierd, maar niemand die het haar zal nageven. Na een grote restauratie in 2010 en een grondige schilderbeurt in 2018 staat de molen Johanna Elisabeth nog altijd fier te pronken in het Vlierdense landschap. Al twintig jaar zorgt molenaar Harrie Smits uit Liessel ervoor dat de molen in een goede staat blijft, dat de wieken regelmatig draaien en de molenstenen malen. De molen is vernoemd naar Els Coppens, de vrouw van de Vlierdense kunstenaar Joep Coppens die er in het verleden 28 jaar molenaar was en nog altijd bij de molen woont.

De laatste jaren wordt er voornamelijk maïs gemalen in de molen aan de Molenhuisweg in Vlierden; zo’n tien tot twaalf zakken per jaar. Granen als rogge, haver, gerst en vooral tarwe, dat er in het verleden werd gemalen worden er niet meer aangevoerd. Gedroogde exemplaren van vele verschillende granen hangen in de molen keurig op een rijtje. Molenaar Smits somt ze moeiteloos op, dankzij de opgedane kennis in zijn verleden als vrachtwagenchauffeur bij transporteur Driessen. “Ik heb veel zakken graan moeten lossen en zo heb ik alle verschillende soorten leren kennen.” De belangstelling voor molens begon al in zijn jongste jeugd. Als we van huis naar school liepen kwamen we langs enkele molens. Toen vond ik dat al mooi. Tijdens mijn werk heb ik zowat alle molens in Nederland gezien.” Het mooiste aan de molen is volgens Smits de techniek. “Hoe simpel die ook is, het werkt geweldig mooi. En alles is handwerk. De molen is in 1844 gebouwd. In die tijd hadden ze niets dan een paar grote handen, hout, stenen, een hamer en een beitel. Maar de mensen waren niet dom en het materiaal was goed; het staat er immers al 175 jaar en het werkt nog steeds.” Dertien verschillende soorten hout zijn er verwerkt in de molen. “De bouwers wisten precies welke houtsoort ze voor elke functie moesten gebruiken. Het meest bijzondere aan deze molen is de houten bovenas. Die is gemaakt van één grote boomstam, waarvan alleen de schors verwijderd is.” Ook het metselwerk is volgens Smits bijzonder, de molen is gemetseld in een flesmodel. “Dat zie je in bijna geen enkele molen meer.”

Van grondzeiler naar beltmolen 
Aanvankelijk was de Vlierdense molen een grondzeiler en werd er ook olie geslagen. In 1930, toen het olie slaan niet meer rendabel was, is de molen een paar meter opgehoogd en is er een belt omheen aangelegd. De verandering van grondzeiler naar beltmolen had een aantal voordelen. “Een beltmolen vangt meer wind omdat de molen hoger in het landschap staat dan een grondzeiler. In de belt was een grote opening, waar de boeren met kar en paard naar binnen konden rijden. Zo konden ze de zakken graan gemakkelijk in de molen tillen”, legt de molenaar uit. Samen met onder anderen molenaar in opleiding Hans Keijzers en klusjesman Martien Aarts zorgt Smits ervoor dat de molen en de omgeving in een goede conditie blijven. Zo nu en dan wordt er gemalen en regelmatig worden er bezoekers ontvangen. “Jaarlijks komen er ruim duizend bezoekers van over de hele wereld”, aldus Harrie Smits. “Ze komen uit China, Japan, Canada etcetera. En ze gaan allemaal tevreden weg.” In de molen staan twee handmolens uit de Tweede Wereldoorlog. “In de oorlog werd er een hoge belasting geheven op het malen van meel. Daarom maakten de mensen zelf handmolens, zodat ze thuis graan konden malen. Als er kinderen op bezoek komen in de molen, laat ik ze malen met de handmolens. Dat vinden ze leuk.”

Zingende molenstenen 
Zelf maalt de molenaar met de Johanna Elisabeth nog wel regelmatig, maar niet voor menselijke consumptie. “Veel molens die dat wel doen, hebben tegenwoordig een elektronisch systeem. Je hoeft maar op een knop te drukken om de molenstenen in beweging te zetten. Dan heb je altijd dezelfde kwaliteit meel, maar er is niks aan. Er is niks mooiers dan het zingen van de stenen en het zelf afstellen ervan. De kwaliteit van het meel wordt bepaald door de afstand tussen de molenstenen.” Ter illustratie trekt de molenaar aan een koord om de molenstenen af te stellen en voelt aan het meel dat tussen de stenen uitvalt. “Hieraan kan ik voelen of de stand van de molenstenen goed is. De molenaar bepaalde in het verleden de kwaliteit van het brood. De bakker gaf er smaak aan, maar de kwaliteit van brood was afhankelijk van het meel.” De molenaar was op zijn beurt weer afhankelijk van de wind. “Als het een paar dagen windstil was had de molenaar geen werk en kwam er geen geld binnen. Vaak zaten er dan wel zo’n zeven, acht of negen gezinsleden aan tafel.” Ook nu is de molenaar nog afhankelijk van de weersomstandigheden om de wieken te kunnen laten draaien. “We merken de laatste jaren duidelijk dat het op steeds meer dagen windstil is.” Daar komt bij dat de molen bij een bepaalde windrichting minder wind vangt. Dit wordt volgens de molenaar veroorzaakt door de bomen in het nabijgelegen bos waarin het pompstation van Brabant Water gelegen is. “De bomen worden groter en vangen meer wind, die daardoor de wieken niet meer bereikt.”

Koningsfeest in en rondom de molen Het 175-jarige bestaan van de molen wordt komende zaterdag gevierd in combinatie met de koningsdagactiviteiten in Vlierden. Om 9.30 uur wordt de vlag gehesen bij de dorpsvlaggenmast in het centrum van Vlierden. Aansluitend trekken de aanwezigen onder muzikale begeleiding van Fanfare Wilhelmina Vlierden in optocht naar de molen. 
Klik hier voor het koningsdagprogramma in Vlierden.

Gerelateerde nieuwsberichten

Opnieuw lange file op A67 REGIO - De derde dag van de week betekent de derde ochtendfile op de A67. Na een ongeval staat het vast tussen Someren en Knooppunt Leenderheide. Na een ongeval zijn... 21 augustus 2019 - 09:23
In beeld: Truckshow Liessel LIESSEL - Op het terrein aan de Hazeldonkseweg in Liessel werd dit weekend de jaarlijkse Truckshow gehouden. Fotograaf Hein van Bakel maakte onderstaande foto's. 19 augustus 2019 - 15:26
File na ongeval op A67 REGIO - Momenteel staat er een lange file op de A67 na een ongeval eerder tussen Someren en Geldrop. Het ongeval vond maandagochtend rond 7.30 uur plaats. Als gevolg daarvan... 19 augustus 2019 - 08:04
‘Volk’ over de vloer Bij Graard en Dina Geboers (mijn grootouders) zal eerder ook wel geregeld ‘volk’ over de vloer zijn gekomen. Maar de notities in het oorlogsdagboek van Jan Been – een Haagse... 16 augustus 2019 - 11:06
In de voetsporen van vluchtende Peelbewoners NEERKANT/HEUSDEN – Toen de geallieerden zich in 1944 opmaakten voor de bevrijding van de Peel, zochten veel Peelbewoners naar een veilig onderkomen. Vanuit Neerkant en Meijel ging het daarom in... 16 augustus 2019 - 10:53
Truckerswalhalla in Liessel LIESSEL - Op het terrein aan de Hazeldonkseweg in Liessel wordt dit weekend de jaarlijkse Truckshow gehouden. Deze keer met nog meer vrachtwagens en een uitgebreider muzikaal programma. Met op... 15 augustus 2019 - 11:06